Het Moods-Bord

HET HOE-IS-HET-SCHILDERIJ

Binnen je raampje blijven, The Window of Tolerance

Iedereen heeft het wel meegemaakt, zo’n moment dat je de controle verliest; zo boos wordt dat je het uitschreeuwt, begint te slaan, of dat er iets gebeurt dat je zo ontregelt dat het lijkt of je even lijkt te bevriezen of wegvlucht. Niet handig, denk je dan misschien achteraf. Maar op dat moment was er geen overweging van wat wel en wat niet goed is, je instinct nam het even over. De reden hiervoor is dat het lijf dacht, op basis van eerdere ervaringen, dat dit de beste actie was om te zorgen voor veiligheid.

Het stress systeem, of eigenlijk het stress regulatie systeem is er namelijk voor gemaakt om je te beschermen. Gevaarlijke ervaringen worden opgeslagen in de hersenen. Kom je in een soortgelijke situatie dan zorgt het lijf dat je snel tot actie overgaat en kent dan eigenlijk maar vier acties: Vechten, vluchten, bevriezen of flauw vallen.  Een mooi systeem dat over het algemeen goed werkt en ons helpt om te overleven.

 

 

Een overbelast stress systeem

Er zijn echter situaties waardoor het systeem te snel wordt geactiveerd. Dat kan het geval zijn als er zoveel stressvolle situaties zijn geweest of situaties die potentieel gevaarlijk zijn of zelfs levensgevaarlijk zijn geweest.  Op dat moment kan de stressreactie te makkelijk aangaan of aan blijft staan, het lijf blijft op alert, op alarm staan.  Je kan je voorstellen dat dit het geval kan zijn bij bijvoorbeeld een veteraan of een politieagent, maar ook bij een kind dat thuis lange tijd een onveilige situatie heeft gekend.

Ouders kunnen kinderen helpen om situaties en hun reactie en emoties hierop goed te leren kennen en hen gerust te stellen. Een kind leert dan beter situaties inschatten en de eigen emoties te reguleren.  Wanneer er geen ouder of andere volwassene is die geruststelt wanneer het angstsysteem onbedoeld afgaat kan het systeem ontregeld raken. Bijvoorbeeld als je als kind denkt dat er een monster onder je bed zit, of als je ineens iemand hoort gillen Op dat moment leert een kind niet goed wat wel of niet veilig is en kan steeds meer situaties als onveilig gaan beoordelen of leert het minder om weer rustig te worden na een angstige situatie.

 


 

The Window of Tolerance en psychiatrische problemen

Bij veel psychiatrische problemen lastiger is om “ binnen je raampje te blijven”. Dit kan het geval zijn bij bovengenoemde trauma-gerelateerde problemen, maar kan ook het geval zijn als de filter om prikkels weg te vangen niet goed werkt zoals bij ADHD en autisme. Daarnaast zie je dit geregeld ook bij stemmings- of psychotische stoornissen. Daarnaast kunnen sommige psychiatrische problemen zo veel ruimte innemen in het hoofd, dat er haast geen ruimte is voor anderen, zelfs niet voor hun kinderen als ze ouder zijn. Dit kan zich uiten in overprikkeldheid, maar ook in verminderde aandacht of concentratie om gesprekken te voeren of helemaal niet in contact zijn. Dit is niet continue het geval, maar kan van moment tot moment wisselen.

 

 

Je kan je voorstellen dat wanneer je vaak uit je Window gaat en prikkelbaar of boos reageert, of helemaal niet reageert dit problemen gaat geven in het dagelijkse leven. Op school, op het werk, maar ook in gezinssituaties.

The Window binnen het gezin

Maar wat nu als een van de ouders in een gezin, vaak buiten zijn window gaat?

Als kind kom je thuis uit school en je wil enthousiast vertellen wat er gebeurd is op school. Voor de ouder kan de drukte waarmee dit gepaard gaat al te veel zijn waarop deze prikkelbaar reageert. Als dit meerdere keren gebeurt, of soms wel en soms niet, zal een kind geneigd zijn om de ouder niet meer lastig te vallen met zijn of haar problemen, of zal het leren te kijken naar lichaamssignalen bij de ouder die verraden hoe de reactie deze keer zal zijn, en vaker het zekere voor het onzekere nemen. Voor een kind, maar ook voor de ouder geen fijne situatie. Het kind kan hieruit verschillende conclusies trekken over zichzelf en over de wereld, zoals:  ik ben niet de moeite waard, of ik ben lastig , of de wereld is onveilig. Waarbij het risico is dat het kind minder leert te delen en steun te vragen, maar ook geen goede leerschool heeft hoe om te gaan met situaties.

Daarnaast kan het gebeuren dat rollen gaan omdraaien en een kind meer voor de ouder gaat zorgen als andersom. Het risico hiervan is dat het kind niet leert stil te staan bij eigen wensen en grenzen en niet de normale ontwikkeling doorloopt en bijvoorbeeld niet durft te puberen.

Bij de ouder is er vaak schuldgevoel over het uitvallen of niet beschikbaar zijn en daarnaast verdriet dat op goede momenten het kind ook niet meer komt en er steeds minder gedeeld en samen is. De ouder voelt zich buitenspel staan.

 

Voor gezinnen waar deze problemen spelen is er de mogelijkheid voor gezinsbehandeling, waarbij samen wordt gekeken wat er speelt, wat er gevoeld wordt en hoe samen te kijken wat het kind nodig heeft. Er wordt gepraat over emoties en oplopende spanning. Dit laatste vaak aan de hand van een stoplicht of spanningsmeter. Deze behandelingen verbetert de verbinding binnen het gezin en kan het risico op latere psychische problemen bij de kinderen verkleinen.

 

De drempel voor deze behandelingen is vaak groot. Ouders hopen dat door het niet over de problemen te hebben de kinderen er minder last van hebben en vaak is er schaamte en angst dat anderen horen dat er problemen zijn. Kinderen vragen vaak zelf ook niet om hulp omdat ze de ouder niet nog meer willen belasten. Zo probeert iedereen elkaar te beschermen door het niet te hebben over de donkere wolk in huis, maar heeft iedereen er wel last van en is er geen mogelijkheid om samen een strategie te bepalen hoe die donkere wolk in het huis te verminderen. Ondertussen worden de krachten die er vaak ook zijn in deze gezinnen steeds minder gevoeld. Daarnaast is het aanbod in deze behandelingen niet groot terwijl het aantal kinderen met een ouder met psychische problemen wel groot is. Wist u dat er in elke schoolklas 4 tot 5 kinderen zijn waar dit speelt.

 

Samen in gesprek met het HOE-IS-HET-SCHILDERIJ

Voor al deze gezinnen hebben we na overleg met specialisten in de GGZ en ervaringsdeskundigen het hoe-gaat-het-schilderij ontwikkeld. Op dit schilderij kan met behulp van magneetjes aangegeven worden door hem in een kleur te zetten in welke gemoedstoestand de ouder zit.

 

Groen, ik voel me goed en ik heb alle ruimte om met je te praten of wat leuks te doen

Geel, het gaat ietjse minder, maar ik heb nog wel ruimte om met je te praten maar misschien niet al te lang.

Oranje, het gaat niet goed met me, mijn lontje is wat korter dat ligt niet aan jou. Als je iets wil delen wil je dit dan opschrijven dan hebben we het er een volgende keer over.

Rood, het gaat helemaal niet goed met me, weet dat als ik uitval of geen aandacht aan je besteed dat dit niet aan jou ligt. Het is misschien beter om me heel even te laten. Natuurlijk kun je dingen opschrijven die je op een ander moment wil vertellen.

 

Omdat het een gewoon schilderij is, valt het minder op en roept minder vragen op bij anderen. Daarnaast zal er op termijn een breder aanbod zijn van schilderijen zodat het past bij leeftijd en gezin.

Je begrijpt dat het belangrijk is om vooraf wel met elkaar te bespreken dat er een probleem is. De wolk te bespreken. En voor de ouder is het nodig om langzaamaan steeds meer de verschillende kleuren/ fases bij zichzelf te herkennen. Door hierover in gesprek te gaan met elkaar kun je daarmee helpen. Bijvoorbeeld, mama ik merk dat in de periode voordat je heel boos reageert vaak loopt te ijsberen, dus misschien is ijsberen wel een signaal van oranje.

Daarnaast is het goed om met elkaar te kijken wat wie nodig heeft van de ander in de verschillende fases. Wanneer de ouder dat even niet kan geven of er iemand anders is die dit tijdelijk wel kan geven.

 

Daarnaast biedt het schilderij de mogelijkheid om allemaal met een magneetje aan te geven hoe het met je gaat. Wanneer een kind zich wat minder voelt kan hij dit op die manier aangeven en de ouder hierop attent maken. En natuurlijk kun je het ook gebruiken wanneer er problemen als ADHD of Autisme bij de kinderen spelen.

 

De meerwaarde van het Hoe-is-het-schilderij

Kinderen:

  • Er is iets aan de hand thuis, maar het ligt niet aan jou en je hoeft het niet op te lossen.
  • Je doet er toe, we gaan samen kijken hoe we zorgen dat het veilig blijft voor je en er voldoende aandacht voor je is.
  • Je hoeft minder alert te zijn op signalen van spanning bij mijn ouder, het schilderij laat het je zien.
  • Er is duidelijkheid over de momenten dat het goed gaat en de ouder beschikbaar is. Dus meer mogelijkheid voor contact en verbinding

 

Ouder:

  • Door stil te moeten staan om te kijken in welke kleur je zit, krijg je meer zicht op lichaamssignalen en belastbaarheid
  • Gezamenlijk stil staan bij signalen en het mogen hebben over wat wel en niet werkt in welke fase
  • Door verbetering communicatie en rekening houden met minder escalaties en daarmee minder schuldgevoel
  • Kinderen maken gebruik van de mogelijkheden dat het wel goed gaat om verbinding te maken. Dit geeft een goed gevoel en zorgt dat je weer meer onderdeel van het gezin bent.